37. Μακεδονικός Αγώνας, της Δήμητρας Τρομπούκη

Ένα από τα διατάγματα ίδρυσης της Βουλγαρικής Εξαρχίας* ήταν, και το πλέον επίμαχο σημείο, ο τελευταίος όρος που επέτρεπε την επέκταση της Εξαρχίας για δημιουργία επισκοπικών περιφερειών* εφόσον «το όλον, ή τουλάχιστον τα δύο τρίτα των ορθοδόξων κατοίκων, θέλουν να υπόκεινται* εις την βουλγαρικήν εξαρχίαν». Αυτός ο όρος ήταν τελικά η αιτία να ακολουθήσουν στη συνέχεια βουλγαρικές θηριωδίες* σε βάρος ομόθρησκων λαών, Ελλήνων και Σέρβων, ειδικότερα σε χωριά της Μακεδονίας, στην προσπάθειά τους ν’ αποσπάσουν δηλώσεις των δύο τρίτων των κατοίκων ότι είναι «Εξαρχικοί», αλλοιώνοντας με τον τρόπο αυτό το φρόνημα των κατοίκων, φθάνοντας έτσι στον Μακεδονικό Αγώνα και όχι μόνο.

Η εντεινόμενη* βουλγαρική τρομοκρατία οδήγησε την περιοχή της Μακεδονίας να τεθεί υπό διεθνή Επιτροπεία μετά τη Συνθήκη του Βερολίνου (1878), και Γάλλοι, Ρώσοι και Αυστριακοί στρατιωτικοί ανέλαβαν καθήκοντα παράλληλης διοίκησης με τους Οθωμανούς. Οι Γάλλοι και Αυστριακοί προωθούσαν τις ουνιτικές ιεραποστολές στην Κεντρική Μακεδονία εποφθαλμιώντας* τη Θεσσαλονίκη, ο καθένας για λογαριασμό του, ενώ οι Ρώσοι υποστήριζαν φανερά τις βουλγαρικές ένοπλες ομάδες. Η Υψηλή Πύλη* αδυνατούσε να παρέμβει δραστικά στις ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ Ελλήνων και Βουλγάρων. Οι Βούλγαροι την περίοδο εκείνη προσπαθούσαν αφενός να στρέφουν τις ευρωπαϊκές και οθωμανικές στρατιωτικές διοικήσεις κατά των αντιπάλων τους, και αφετέρου να συνεργάζονται με όποιες απ' αυτές ήταν δυνατό, ενώ παράλληλα το Ηνωμένο Βασίλειο υπέσκαπτε* με κάθε τρόπο την ενδεχόμενη ελληνο-βουλγαρική συνεργασία, φοβούμενη την εκμετάλλευσή της από τη Ρωσία.

Στα ορεινά και στις πιο απομονωμένες περιοχές υπήρχαν ελεύθερα χωριά, φτωχά και με άγονη γη. Πλήρωναν μόνο φόρους στους Οθωμανούς και ήταν στο έλεος ληστρικών συμμοριών* όταν δεν ανέθεταν την ασφάλειά τους σε τοπικούς λήσταρχους. Οι πιο δραστήριοι ήταν εποχιακοί εργάτες, καρβουνιάρηδες ή ξυλοκόποι, ενώ άλλοι αναγκάζονταν να στραφούν στη ληστεία, επάγγελμα αρκετά αποδοτικό εκείνη την εποχή. Τόπος χωρίς οδικό δίκτυο* και με περιοχές τελείως απομονωμένες η μια από την άλλη με έλλειψη ασφάλειας, σύντομα θα υποστεί τη βουλγαρική προπαγάνδα* που θα κυριαρχήσει με την τρομοκρατία. Έτσι αναδεικνύονται πρωτοκλασάτα στελέχη, αρχικά της ΕΜΕΟ* ο Τσακαλάρωφ στο Σμαρδέσι, ο Μήτρε Βλάχος στο Μακροχώρι Καστοριάς και ο Λαζάρ Ποπτράϊκωφ στο Δενδροχώρι.

Ενόψει της προετοιμασίας της Εξέγερσης του Ίλιντεν (20 Ιουλίου 1903) χρίζονται οι τοπικοί ηγέτες και τέλος του Αυγούστου 1902 πραγματοποιείται στο Σιδηροχώρι Καστοριάς συνάντηση του απεσταλμένου του Τσόντσεφ από το περιβάλλον της βουλγαρικής ανωτάτης αρχής Γιάγκωφ με τους τοπικούς ηγέτες, που δηλώνουν ότι δεν είναι έτοιμοι για μια τέτοια εξέγερση, αντιδρώντας μερικοί και στη βουλγαρική πρωτοβουλία. Ένα μήνα περίπου μετά την εξέγερση καίγονται τα περισσότερα χωριά από τους Οθωμανούς, μερικά ολοσχερώς και τον Οκτώβριο του 1904 σκοτώνεται στη Στάτιστα ο Παύλος Μελάς*. Με το κίνημα των Νεότουρκων το 1908 αναστέλλεται κάθε εμπόλεμη δραστηριότητα μέχρι τους Βαλκανικούς πολέμους 1912-1913.

Ο Μακεδονικός Αγώνας ξεκίνησε από την περιοχή της Καστοριάς (ειδικότερα στα Κορέστεια) και περί το τέλος του είχε επεκταθεί σ’ όλη τη σημερινή Μακεδονία, μέχρι και των περιοχών του Μοναστηρίου*, Γευγελής*, Δοϊράνης* κ.λ.π. Σκοπός των αντιπάλων ήταν ο εκφοβισμός ή η εξόντωση των αντίθετων στοιχείων και ο προσεταιρισμός* του πληθυσμού προς την Βουλγαρική και την Ελληνική Εκκλησία και εθνικό φρόνημα*, δράση η οποία γρήγορα εξελίχθηκε σε αγώνα αλληλοεξόντωσης* των εκατέρωθεν ενόπλων τμημάτων.

Πηγή: Βικιπαίδεια

Επεξηγήσεις-Διευκρινήσεις (*)

Βουλγαρική Εξαρχία: ο αγώνας των Βουλγάρων για εκκλησιαστική αυτονομία

Επισκοπικές Περιφέρειες: Οι περιφέρειες που έχουν επίσκοπο

Υπόκειμαι: καθορίζομαι από κάποιον

Θηριωδία: άγρια και απάνθρωπη ενέργεια

Εντεινόμενη: γίνεται πιο έντονη

Εποφθαλμιώ: κοιτώ κάτι με κρυφή επιθυμία να το αποκτήσω

Υψηλή Πύλη: σημαίνει την Πύλη της Σουλτανικής Σκηνής (Οθωμανικής Αυτοκρατορίας)

Υποσκάπτω: κλονίζω, δυναμώνω

Ληστρικές συμμορίες: συμμορίες ληστών

Προπαγάνδα: άμεση διάδοση μιας φιλοσοφίας

ΕΜΕΟ: Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση

Παύλος Μέλας: αξιωματικός Πυροβολικού του ελληνικού στρατού και πρωτεργάτης του Μακεδονικού Αγώνα

Οδικό δίκτυο: αυτοκινητόδρομος

Μοναστήρι: πόλη της νοτιοδυτικής Π.Γ.Δ.Μ.

Γευγελή: πόλη της Π.Γ.Δ.Μ.

Δοϊράνη: κωμόπολη της Π.Γ.Δ.Μ.

Προσεταιρισμός: η εξασφάλιση της σύμφωνης γνώμης ή της ευνοϊκής στάσης κάποιου άλλου

Φρόνημα: αυτό που πιστεύει κάποιος

Αλληλοεξόντωση: αμοιβαία εξόντωση

Τρομπούκη Δήμητρα

Μαθήτρια της Α΄ Γυμνασίου